سرگیجه،از علل مختلف تا راه های تشخیص و درمان

سرگیجه به دلایل مختلفی در فرد بروز میکند. سرگیجه میتواند نشانه ای از یک بیماری باشد. راه های مختلفی برای درمان سرگیجه وجود دارد.

تعریف سرگیجه

سرگیجه یکی از شایع ترین مشکلاتی است که در دوران مختلف زندگی خصوصا سالمندی اتفاق می افتد.افراد مختلف ممکن است تعریف های متفاوتی برای سرگیجه داشته باشند.دو نوع کلی از مشکلات تعادلی وجود دارد.مورد اول سرگیجه ی واقعی می باشد که vertigo نامیده می شود. در این حالت یا محیط به دور فرد می چرخد و یا خود فرد به دور محیط می چرخد. مورد دوم حالت عدم تعادل است که dizziness  نام دارد. در این حالت فرد عدم ثبات یا عدم تعادل و منگی را احساس می کند. خصوصا در مواردی که فرد در حال راه رفتن می باشد این مشکل خود را بیشتر نشان می دهد.

شیوع سرگیجه و آمارها

سر گیجه در هر گروه سنی ممکن است اتفاق بیافتد. با افزایش سن، احتمال بروز سرگیجه محتمل تر است. بسیاری از آمارها نشان میدهد که در سنین بالاتر از 60 سالگی سرگیجه مهم ترین و بیشترین شکایت پزشکی را به خود اختصاص می دهد. اما جالب توجه است که منشا 70 درصد از مشکلات سرگیجه ای گوش می باشد.

 

نقش گوش در تعادل و بروز سرگیجه

باید بدانید که گوش علاوه بر شنوایی، وظیفه ی حفظ تعادل را هم بر عهده دارد. گوش داخلی انسان دارای 3 مجرای نیم دایره ای مجزا و دو اندام دیگر می باشد که هر کدام نقش مختلفی را در حفظ تعادل برعهده دارند.مجرای نیم دایره ای محتوی مایع مخصوص و سلولهای حساس به حرکت می باشند. این مجاری واندام ها در کنار یکدیگر عملکرد کلی تعادل و ثبات را انجام می دهند.

سرگیجه چگونه شروع می شود و چقدر طول می کشد؟

سرگیجه ممکن است بصورت ناگهانی شروع شود و یا اینکه آرام آرام و تدریجی سرعت آن افزایش یابد. شدت سرگیجه در افراد مختلف متفاوت است و میتواند خفیف، متوسط و یا شدید باشد.

اینکه سرگیجه چقدر طول می کشد بستگی به منشا آن دارد.در برخی موارد سرگیجه در کمتر از چند ثانیه محو می شود. اما ممکن است علائم سرگیجه چند روز هم طول بکشد.

برخی افراد فقط در شرایط خاصی دچار حمله سرگیجه می شوند. مثلا ممکن است فقط به هنگام نشستن،خم شدن،دراز کشیدن،چرخیدن به یک طرف و…سرگیجه شدت پیدا کند.

باید توجه داشت که سرگیجه هایی که چند بار تکرار می شوند حتما نیاز به پیگیری جدی دارند و می توانند علامت خطر باشند.

 

دلایل سرگیجه و عدم تعادل

سرگیجه و عدم تعادل علل مختلفی دارند. از جمله مهم ترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد.

 

 اختلالات گوش داخلی

بیماری منیر یکی از بیماریهای گوش داخلی است که در آن علاوه بر سرگیجه، وزوز گوش و کم شنوایی هم مشاهده می شود. از دیگر اختلالات گوش داخلی می توان به عفونت گوش داخلی یا لابیرنتیت اشاره کرد. هم چنین بیماری های خود ایمنی و اسکلروز گوش داخلی میتوانند درجاتی از سرگیجه را به همراه داشته باشند. سرگیجه وضعیتی خوش خیم یکی از شایع ترین شکایات ناشی از اختلالات مجاری نیم دایره ای است. در این مورد معمولا به هنگام چرخیدن و یا تغیر وضعیت در سر، سرگیجه رخ میدهد.

تومور آکوستیک(نوروم اکوستیک)

تومور اکوستیک بخش دهلیزی (تعادلی) عصب گوش را درگیر می کند. در این موارد علاوه بر سرگیجه و عدم تعادل،کم شنوایی و وزوز گوش هم رخ می دهد.

میگرن

میگرن را معمولا به عنوان سر درد می شناسند. این در حالتی است که ممکن است سر گیجه به دلیل میگرن باشد.این نوع سر گیجه می تواند چند روز ادامه داشته باشد.

 

استرس و اضطراب

استرس و اضطراب می تواند باعث ایجاد سرگیجه شود. در مواردی که فرد فشار روحی شدید و یا استرس طولانی مدت را تجربه می کند می تواند درجاتی از سرگیجه را به همراه داشته باشد.

 

موارد مرتبط با خون

کم خونی و کمبود آهن

کم خونی و کمبود آهن ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد. این اختلالات ممکن است باعث بروز سرگیجه شوند.

قند خون پایین در افراد دیابتی

در افراد دیابتی که تزریق انسولین را در برنامه درمانی خود دارند ممکن است سرگیجه هایی اتفاق بیفتد. در این موارد ممکن است بیمار تجربه تعریق را به همراه سرگیجه داشته باشد.

 

سن بالا

در افراد مسن به دلایل مختلف نظیر اختلالات حرکتی، ضعف عظلات، کم شدن بینایی، اختلال مفاصل و… احتمال بروز سرگیجه و عدم تعادل افزایش می یابد.

 

عوامل دیگر

عوامل دیگری در سرگیجه می توانند نقش داشته باشند. ضربه به سر، گرمازدگی، ماشین زدگی، دریازدگی، تغیرات فشار خون، عفونت گوش میانی، سرماخوردگی شدید و مصرف الکل می تواند منجر به سرگیجه و عدم تعادل شود.

 

آزمون های بررسی سرگیجه

آزمون های مختلفی برای شناسایی انواع سرگیجه و اختلالات تعادل وجود دارد. از جمله آنها می توان به آزمایش EcochG (الکتروکوکلئوگرافی) ،VHIT ،VEMP ،VNG ، پوسچروگرافی ، آزمون های بررسی مخچه و…اشاره نمود.

 

تست EcochG برای بررسی سرگیجه

آزمایش EcochG برای تشخیص بیماری منیر استفاده می شود. در این بیماری فشار مایع داخل حلزون افزایش یافته است. آزمایش EcochG حلزون گوش را بررسی می کند. با استفاده از چند الکترود که بر روی پوست سر می چسبد، واکنش حلزون نسبت به صداهای ویژه ای که به گوش ارسال می شود به صورت امواجی ثبت میشود.

هنگامی که بیماری منیر وجود داشته باشد امواج EcochG شکل خاصی به خود می گیرد که فشار گوش را نشان می دهد. در این آزمایش امواج در حال گذر از عصب گوش (عصب شماره هشت) ثبت می گردد.

آزمایش EcochG نیازمند الکترودهای خاصی می باشد. یک نوع از این الکترود ها که درون گوش قرار می گیرد از جنس طلا می باشد.

برای انجام این آزمایش متخصص شنوایی شناسی ابتدا گوش را کاملا تمیز می کند. مجرای گوش باید فاقد جرم باشد تا تماس لازم بین لایه ی طلا و پوست مجرا بخوبی برقرار گردد.

در صورتی که بیمار منیر شناسایی گردد، بیمار جهت شروع پروسه ی درمان به متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع داده می شود.

 

 

در بخش مخصوص این آزمایش در مطالب بعدی اطلاعات جامع تری در اختیار شما قرار خواهد گرفت.

 

تست VNG(ویدئو نیستاگموگرافی) برای بررسی سرگیجه

آزمایشVNG  با استفاده از یک گاگل (عینک ویژه مجهز به دوربین برای ثبت حرکت چشم) که بر روی سر قرار میگیرد انجام می شود. هدف از انجام آزمایش VNG ثبت حرکات ارادی و غیر ارادی چشم است و از این طریق سیستم دهلیزی گوش (اندام های تعادل) بررسی می گردد.همانطور که گفته شد منشا بسیاری از سرگیجه ها، گوش انسان می باشد. هنگامی که سرگیجه اتفاق می افتد، چشم ها جهت حفظ ثبات بینایی حرکات سریع از خود نشان می دهند. آزمایشVNG  قسمت های مختلف سیستم تعادل را بررسی میکند. مجرا های نیم دایره ای گوش وظیفه ی حفظ تعادل و ثبات را در جهت مختلفی بر عهده دارد و اختلال در هر قسمت موجب بروز نوع خاصی سرگیجه می شود. آزمایش VNG دارای مراحل مختلفی است. آزمایش ساکاد(حرکات سریع چشم) ، آزمایش نگاه خیره (با چشمان باز و بسته) ، پرسوئیت ، آزمایش آپتوکینتیک ، آزمایش های وضعیتی در جهت های مختلف ، آزمایش دیکس هالپایک ، آزمایش های مرکزی و همچنین آزمایش های کالریک (تحریک گوش با هوا یا آب سرد و گرم) مهمترین بخش های آزمایش VNG را تشکیل میدهند.

 

در بخش مخصوص این آزمایش در مطالب بعدی اطلاعات جامعتری در اختیار شما خواهد گرفت.

 

تست VEMP برای بررسی سرگیجه

آزمایش VEMP اندام اتولیتی(ساکول) و عصب تعادلی(عصب شماره هشت) را بررسی می کند. با استفاده از آزمایش VEMP عملکرد سیستم تعادلی گوش داخلی سنجیده می شود. برای انجام این آزمایش الکترود های مخصوص بر روی عضلات گردن چسبیده می شود. با استفاده از صدا های ویژه و بلندی که به گوش ارسال میشود عصب گوش تحریک می شود و تحریکات آن از طریق این الکترود ها ثبت می شود و به صورت امواج ویژه ای دیده می شود. نتایج این آزمایش در برخی از بیماری های مرتبط با سرگیجه در گوش بصورت غیر نرمال به دست می آید.

 

تست VHIT برای بررسی سرگیجه

آزمایش VHIT برای تشخیص اختلالات تعادلی محیطی یک طرفه شدید به کار می رود. در این آزمایش سر بیمار در جهت چپ یا راست چرخیده می شود و با استفاده از دوربین مخصوص که بر روی چشم و یا روبروی آن قرار می گیرد، حرکات چشم ثبت می شود. مزیت آزمایش VHIT این است که مجرای نیم دایره ای درگیر را می تواند شناسایی کند و قدرت تشخیص بالایی دارد.

 

 

درمان سرگیجه

درمان سرگیجه در ابتدا نیاز به تشخیص دقیق محل ضایعه یا دلیل آن دارد. چرا که اختلال در سیستم های مختلفی می تواند منجر به سرگیجه شود.

 

مانور های درمانی سرگیجه

سرگیجه های وضعیتی خوشخیم معمولا به دلیل جدا شدن سنگریزه هایی از روی غشای مجرای نیم دایره ای ایجاد می شود. مانور های ویژه ای وجود دارد که باعث برگشتن این سنگریزه ها می شود و سرگیجه بهبود می یابد.

 

 

عمل جراحی برای درمان سرگیجه

در مواردی که سرگیجه به دلیل تومور می باشد پس از عمل جراحی و خارج کردن تومور، معمولا سرگیجه از بین می رود.

همچنین در مواردی که فشار مایع گوش داخلی بسیار شدید باشد متخصص گوش و حلق و بینی با استفاده از عمل جراحی فشار گوش داخلی را کاهش می دهد. پس از عمل جراحی معمولا سرگیجه بهبود می یابد.

 

از دیگر مواردی که برای درمان سرگیجه به کار می رود می توان به دارو درمانی و رژیم غذایی اشاره نمود.

برای دریافت مشاوره و دریافت نوبت با کلینیک تخصصی سرگیجه ابن سینا مراجعه کنید و یا با شماره 47909026 تماس حاصل فرمایید.