سرگیجه،عوامل خطر مرتبط با آن و درمان

سرگیجه باعث اختلال در انجام کارهای روزمره و فعالیت ها میشود. سرگیجه دارای انواع مختلفی میباشد که هرکدام با روش خاص خود درمان میگردد.

تعریف سرگیجه

یکی از شایعترین دلایل مراجعه افراد بزرگسال به مراکز درمانی سرگیجه می باشد. سرگیجه شامل طیف گسترده ای از چند حالت است. احساس چرخش به دور محیط یا چرخش محیط به دور خود را سرگیجه واقعی(vertigo)می گویند. معمولا هنگامی که چشمان فرد باز است محیط به دور او می چرخد و هنگامی که چشمان خود را می بندد احساس چرخش خود را به دور محیط تجربه می کند. سرگیجه ی غیر واقعی یا dizziness زمانی است که فرد احساس غش کردن، عدم تعادل، عدم ثبات، احساس گیجی، پری گوش و یا سبکی سر را تجربه می کند.

سرگیجه را هر فرد حد اقل یکبار در زندگی خود تجربه می کند. سرگیجه می تواند انجام کار های روز مره را مختل کند. اینکه سرگیجه نشانه ی چیست و از کجا منشا می گیرد نیاز به انجام مراحل تشخیص و درمانی لازم را دارد. اما در اکثر موارد سرگیجه نشانه ی عارضه ای شدید و نگران کننده نمی باشد و تنها در برخی موارد سرگیجه بیمار نگران کننده است. در مواردی که سرگیجه به دلیل عواملی مانند فشار خون پایین و یا بیماری پارکینسون اتفاقی می افتد ممکن است به عارضه ای جدی برای فرد تبدیل شود.

انواع سرگیجه

انواع مختلف از علائم وجود دارد که افراد آنها را سر گیجه عنوان می کنند:

1-سرگیجه واقعی

در این موارد احساس چرخش به فرد دست میدهد که در برخی موارد با بستن چشم ها بدتر میشود.در واقع حرکت بصورت واقعی وجود ندارد و فرد حتی زمانی که ثابت است یا نشسته است احساس چرخش می کند. حدود 40تا 50 درصد از سرگیجه ها از نوع چرخش (واقعی)می باشد. علت بروز سرگیجه های دورانی اختلالی در قسمت دهلیزی (تعادلی) گوش داخلی است. همانطور که می دانید گوش داخلی مسئول حفظ تعادل بدن می باشد و بروز اختلال در ساختار یا عملکرد مجاری نیم دایره ای آن باعث ایجاد سرگیجه می شود.

2-احساس عدم تعادل

سیستم گوش داخلی به همراه اندام ها و چشم مسئول حفظ تعادل بدنی می باشند. در برخی موارد فرد به هنگام راه رفتن  یا ایستادن احساس ثبات ندارد و عدم تعادل را تجربه می کند. دلایل متعددی برای این عارضه تعادلی وجود دارد.

3-احساس سنگینی سر

برخی بیماران با شکایت سنگینی سر به مراکز درمانی مراجعه می نمایند .به هنگام بلند شدن ناگهانی و یا نشستن ناگهانی این حس به آنها دست میدهد. بیماران این حالت را با احساس غش کردن بیان می کنند. سنگینی سر را سنکوپ خفیف هم می نامند. دلایل این عارضه بسیار وسیع است.

 

4-سبک شدن سر

برخی بیماران بیان می کنند که احساس پرواز به آنها دست داده است و سرشان بسیار سبک شده است. این نوع از عارضه های تعادلی درصد کمی از اختلالات را به خود اختصاص می دهد.

 

شایعترین علل سرگیجه

سرگیجه بیماری نیست اما می تواند نشانه ای از یک بیماری باشد. برخی از اختلالات مانند فشار خون پایین، اختلال در گردش خون، برخی عفونت ها می تواند باعث سرگیجه شود. به بررسی دلایل مختلف بروز سرگیجه می پردازیم.

مشکلات مربوط به گوش داخلی

گوش داخلی مسئول حفظ تعادل بدن است. مشکلاتی نظیر بیماری منیر، سرگیجه وضعیتی خوش خیم(BPPV)، اختلالات ساختاری و عملکردی مجاری نیم دایره گوش و اختلالات عصب گوش مانند تومور عصب8 (نوروم اکوستیک) می توانند باعث سرگیجه شوند.

مشکلات مربوط به خون

گردش خون ضعیف، فشار خون بالا یا پایین، قند خون پایین و کم خونی همگی در حالت مختلفی از سرگیجه را به همراه دارند.

اختلالات عصبی

بیماری هایی نظیر پارکینسون و MS (ام اس) باعث احساس عدم تعادل در فرد می شوند.

اختلالات اضطرابی

امروزه استرس و اضطراب یکی از دلایل شایع سرگیجه و عدم تعادل به حساب می آید. معمولا هنگامی که استرس و تنش برطرف می شود، سرگیجه هم برطرف خواهد شد.

دارو ها

برخی داروها مانند داروهای ضد تشنج، دارو های ضد افسردگی، آرام بخش ها، دارو های خواب آور دارو های روان گردان باعث بروز سرگیجه می شوند.

دیگر عوامل

گرمازدگی، ماشین زدگی، دریازدگی و یا سرگیجه ی حین پرواز در برخی افراد دیده می شود.

 

بیماران سرگیجه ای چه علائمی را بیان می کنند؟

افراد مختلف علائم خود را بصورت های متفاوتی بیان می کنند. ممکن است فرد تنها یک یا دونشانه را داشته باشد و یا اینکه مجموعه ای از عوارض را بیان کند. بیماران معمولا علائم زیر را بیان می کنند:

 

علایم سرگیجه

احساس چرخیدن(سرگیجه ی واقعی) -احساس عدم تعادل -احساس گیجی -احساس غش کردن – احساس تلوتلو خووردن – گرفتگی گردن – سنگین شدن سر – سبک شدن سر

 

علایم همراه با سرگیجه

سردرد شدید – وزوز کردن ناگهانی یا تدریجی گوش – کم شنوایی ناگهانی یا تدریجی – احساس گرفتگی و سفت شدن گردن – تشنج – تعریق شدید – تب بالا – بی حسی و ضعف شدید – آسیب به سر – ضربان قلب نامنظم یا درد در ناحیه ی سینه – حالت تهوع یا استفراغ – استرس شدید.

 

سرگیجه چه زمانی خطرناک است؟

سرگیجه ممکن است نشانه ای از یک بیماری خطر ناک باشد. مراجعه به اورژانس به هنگام بروز سرگیجه های شدید و ناگهانی توصیه می گردد.

خصوصا هنگامی که به همراه سرگیجه یکی از علایم زیر را تجربه میکنید:

 

وزوز و کم شنوایی ناگهانی در یک گوش

این حالت ممکن است علائم تومور اکوستیک (نوروم اکوستیک،شوانومای وستیبولی،تومور عصب هشت،تومور زاویه ی پلی مخچه ای)باشد. در این موارد مراجعه به پزشک گوش و حلق و بینی و یا به اورژانس مراکز درمانی ضروری است.

 

ضربه به مغز

در مواردی که ضربه به سر وارد می شود و سرگیجه رخ می دهد سریعا باید به اورژانس مراجعه نمود. در این موارد احتمال خونریزی مغزی وجود دارد.

 

سردرد های شدید که قبلا وجود نداشته است

شروع سرگیجه به همراه سردرد شدید که قبلا وجود نداشته است می تواند نشانه ای از تومور مغزی باشد. در این موارد سریعا به پزشک مراجعه نمایید.

 

تاری دید، ضعف هوشیاری یا از دست دادن آن، اختلال در تکلم و  گرفتگی گردن

در مواردی که علاوه بر سرگیجه یک یا چند مورد از علائم ذکر شده را تجربه نمودید سریعا به اورژانس مراجعه نمایید.

 

درد شدید قفسه سینه و ضربان نا منظم

سرگیجه هایی که ناشی از مشکلات قلبی ناگهانی است معمولا به همراه درد در ناحیه قفسه سینه و آریتمی قلبی همراه است. در این موارد مراجعه به اورژانس ضروری است.

 

توجه: معمولا توصیه می شود که در صورت بروز سرگیجه دو بار پشت سر هم و یا طولانی شدن مدت سرگیجه بهتر است به اورژانس مراجعه شود.

 

تشخیص سرگیجه (منشا سرگیجه کجاست)؟

سرگیجه دلایل مختلفی دارد. روند تشخیص سرگیجه به عوامل مختلفی بستگی دارد. اینکه سرگیجه چه زمانی شروع شده است، چقدر ادامه داشته، چند وقت یکبار ظاهر می شود و به چه صورتی خود را نشان میدهد در روند تشخیص آن کمک می کند. همچنین علائم همراه با سرگیجه مانند وزوز گوش و کم شنوایی و…باید حتما اعلام گردد. هرچه به پزشک معالج خود اطلاعات بیشتری بدهید و به سوالات او دقیق تر پاسخ بدهید،  روند تشخیص سرگیجه ی شما دقیق تر و شاید کوتاه تر شود.

آزمون های مختلفی برای بررسی سرگیجه توصیه می شود که بستگی به علائم و منشا سرگیجه دارد. پزشک متخصص ممکن است از یک آزمایش یا مجموعه ای از آنها برای تشخیص سرگیجه استفاده کند.

آزمایش های مختلفی نظیر آزمایش های حرکت چشمی در حالت های مختلف(VNG) ،پوسچروگرافی ،الکتروکوکلئوگرافی ، CT SCAN و MRI، آزمایش های بررسی مخچه ای، VEMP و VIHIT و… برای تشخیص سرگیجه انجام می گردد.

روش های درمان برای سرگیجه

پس از تشخیص دقیق نوع سرگیجه و منشا آن روش های درمانی توسط پزشک متخصص یا ادیولوژیست انجام می گردد.

 

دارو درمانی

همانند تمام بیماری ها ، یکی از راه های برطرف کردن سرگیجه استفاده از دارو می باشد. بسته با منشا سرگیجه دارو های مختلفی توسط پزشکان تجویز می گردد. در مواردی که سرگیجه به دلیل استرس و اضطراب است ممکن است پزشک دارو های مربوط به درمان استرس را تجویز کند. آنتی بیوتیک ها در مواردی که سرگیجه به دنبال بروز یک عفونت رخ داده است استفاده می شوند. همچنین برای درمان بیماری منیر دیورتیک ها (قرص آب) استفاده می شود تا فشار بالای مایع داخل گوش را کاهش دهد.

 

عمل جراحی

در صورتی که سرگیجه یکی از عوارض تومور یا آسیب های مغزی یا دیگر آسیب های جدی باشد از عمل جراحی استفاده می شود تا منشا مشکل درمان گردد.

 

درمان از طریق توانبخشی (مانور های حرکتی برای درمان سرگیجه)

مجاری نیم دایره ای گوش داخلی مسئول تعادل حرکت در جهات مختلف می باشد. این مجاری درون خود دارای مایع می باشد که غشایی حاوی سنگریزه های کربنات کلسیم درون آن شناور است.

در سرگیجه های وضعیتی خوش خیم (BPPV)، سنگریزه ها جابجا شده و درون مایع شناور است. در این حالت با حرکت سر سنگریزه باعث بر هم خوردن حرکت طبیعی مایع درون مجاری نیم دایره ای شده و احساس سرگیجه رخ می دهد. برای درمان این بیماری مانور های حرکتی تخصصی انجام می گردد. بسته به اینکه کدام مجرای نیم دایره ای مختل شده باشد، ادیولوژیست یا پزشک متخصص مانور های بیمار را در جهت مخصوص همان مجرا انجام می دهد. پس از چند جلسه سرگیجه کاملا بهبود می یابد.